بررسي سيماي فرهنگي شهرستان گچساران
سيماي فرهنگي عبارتست از تركيب مجموعه اي از عواملي چون ، معماري ، فضاي سبز ، نحوه تبليغات ، نحوه استقرار اماكن فرهنگي ، وضعيت بهداشتي خيابانها و پياده روها ،نحوه نامگذاري خيابانها ، كوچه ها ، اماكن تجاري و اماكن فرهنگي و چندين و چند عامل ديگر . هر اندازه كه در عوامل فوق نظم وزيبايي رعايت شود مي توان گفت كه سيماي فرهنگي شهر مطلوبتر است . شهرستان گچساران ( دوگنبدان ) يكي از مهمترين شهرهاي استان است كه نسبت به ساير شهرستانها استان از موقعيت ترانزيتي بهتري برخوردار است . همچنين اين شهرستان از حيث منابع خدادادي از همه شهرهاي استان غني تر و سرمايه دار تر است و حتي مي توان گفت كه از اين حيث در كشور نيز بسيار مطرح است چراكه بزرگترين منابع نفت و گاز كشور در اين شهرستان قرار دارند .
از سوي ديگر وجود دو مركز دانشگاهي آزاد و پيام نور با بيش از هشت هزار دانشجو و يكصد استاد و محقق ، چهره نسبتاً علمي به اين شهر داده است . اين عامل و حضور مهاجرين مختلف كه از ساير شهرهاي كشور و حتي از برخي كشورهاي ديگر به اين شهرستان سفر كرده اند باعث شده كه در تلاقي با ساكنين بومي اين شهرستان فرهنگها ، خرده فرهنگها و حتي ضد فرهنگهاي مختلفي در اين شهر بروز كند . اين مسأله حتي در خواسته هاي ساكنين اين شهرستان نيز تنوع چشمگيري بوجود آورده است . « بررسي سيماي فرهنگي اين شهرستان» هدف اين جستار است و نگارنده براي ارائه سيماي فرهنگي اين شهرستان ،ناچار زحمت مسافرت به اين شهر را طي يك توفيق اجباري ( مأموريت اداري ) بر خود متحمل كرد و بعد از چند روز ،مشاهده، عكسبرداري و مصاحبه ، توانست ارزيابي شتابزده اي از موضوع انجام دهد . خود معتقدم كه اين جستار به هيچ وجه كامل نيست چراكه مدت زمان اين بررسي بسيار اندك بود اما حيفم آمد كه از چند روز تلاش شبانه روزي يادگاري از خود برجاي ننهم .
اين مقاله درهشت بخش به تحليل موضوع مورد نظر مي پردازد.
الف : معرفي محله ها و خيابانهاي اصلي و ميادين شهر گچساران
اين شهر از دو منطقه كاملاً متفاوت تشكيل مي شود كه بوسيله يك بلور بنام بلوار وليعصر از هم جدا مي شوند. قسمت جنوبي بلوار قديمي تر و فقير تر و از حيث ظاهري چندان زيبا نيست و قسمت شمالي بلوار ، جديدتر ، غني تر و از حيث ظاهري زيباتر است.
معروفترين محله هاي شهر عبارتند از : محله سادات ، محله لبنان ، محله رادك ، كوي كارمندان ، پانصد دستگاه ، صد دستگاه ، چهل دستگاه ، صد و هشتاد دستگاه ، كوي كارمندان شركت و قسمت مركزي شهر
بزرگترين بلوار شهر همان بلوار وليعصر است كه در واقع شاهراه شيراز به خوزستان است.
در طول بلوار سه ميدان به نامهاي ميدان وليعصر ، ميدان سرباز و ميدان هفت تير وجود دارد و در گذشته نه چندان دور در قسمت مركزي شهر ميداني به نام ميدان قدس وجود داشته كه امروز بر جاي آن يك پل هوايي نصب شده است .
در طول اين بلوار تقريباً سه كيلومتري فقط دو پل هوايي وجود دارد و پايه هايي نيز به چشم مي خورند كه اهالي مي گويند قرار است پل ديگري بر روي آن نصب شود.
معضل اصلي در اين بلوار عبور و مرور كاميونها و تريلرهاي پر سر و صداست كه چهره شهر را كاملاً نامطلوب و شلوغ نشان مي دهد . از اين بلوار خيابانهاي فراواني منشعب مي شود كه معروفترين آنها عبارتند از خيابان شهيد قدوسي به طرف فلكه زندان كه از آنجا بلوار بعثت و خيابان امام حسن ( ع ) و خيابان امام حسين ( ع ) به عنوان خيابانهاي اصلي پانصد دستگاه منشعب مي شوند . ضلع غربي فلكه زندان نيز به كوي كارمندان شركت نفت و ميدان الله و دانشگاه آزاد منتهي مي شود ، كمي جلوتر از فلكه سرباز خياباني به سمت منازل كارگري شركت نفت و از آنجا به خيابان مطهري و بلوار پاسداران و خيابان جانبازان منتهي مي شود كه اسم ندارد و ابتداي آن بازار ميوه فروشان قرار دارد . اندكي جلوتر كنار پل هوايي خيابان هلال احمر است كه يكي از شلوغترين اماكن شهر محسوب مي شود و عبور يك كانال بزرگ و نسبتاً كثيف و همچنين عبور پايه هاي دكل برق فشار قوي از وسط اين خيابان و استقرار دست فروشيها و ميوه فروشيها و دكه مطبوعات و يك پاساژ قديمي ، ظاهري نامطلوب به شهر داده است كه اكثر اهالي شهر از اين وضعيت ابراز ناخرسندي مي كردند . لازم به ذكر است اين خيابان تابلو ندارد.
خيابان باغ بنگه و دو خيابان به نامهاي 30 متري و چهل و پنجمتري از جمله مهمترين خيابانهاي قسمت شمالي بلوار وليعصر هستند . در قسمت جنوبي اين بلوار يك خيابان بدون نام از ميدان سرباز منشعب مي شود ك به طرف جاده آب شيرين مي رود و كمي جلوتر خياباني بدون نام بطرف رادك مي رود.
همچنين خيابان شهرداري كه به چهارراه فرمانداري و محله سادات منتهي مي شود جلوتر از آن به سمت پل هوايي خيابان اميني قرار دارد كه يكرطرفه است و زير پل هوايي در مركز شهر خياباني به نام بشارت وجود دارد كه قديمي ترين خيابان شهر مي باشد كه قسمت اصلي و مركزي شهر محسوب مي شود و به ميدانهاي ساعت و امام خميني ( ره ) منتهي مي شود و خيابانهاي شهيد بلاديان و كيامرثي و مدرس از آن منشعب مي شود . همچنين خيابان پرويزي كه به سعدي منتهي مي شود و جلوتر از آن خياباني بدون نام كه به جاده پازنان منتهي مي شود .
ب : نحوه نامگذاري خيابانهاي اصلي و فرعي و كوچه هاي شهر
يكي از مشكلات در نامگذاري خيابانها اين است كه بسياري از خيابانها و ميادين اصلي شهر داراي دو يا چند اسم هستند به عنوان مثال بلوار وليعصر ( خيابان شيراز يا خيابان پارسي) و ميدان سرباز ( ميدان گاز ) و ميدان گاوي ( ميدان خاكي ) ميدان امام خميني ( ره ) ( فلكه گل) چهار راه فرمانداري ( چهار راه بسيج ) و . . .
يكي ديگر از معضلات در اين راستا اينست كه خيابانها و ميادين اسم دارند اما تابلويي كه نام آنها بر آن نوشته شده باشد در ابتداي خيابانها وجود ندارد به عنوان مثال : خيابان هلال احمر ، ميدان شفا ، بلوار شفا ، ميدان سرباز ، ميدان هفت تير و ميدان امام خميني ( ره ) ، فلكه ساعت و . . .
معضل ديگر اينست كه خيابانها وكوچه هاي برخي محله ها مثل محله رادك و محله سادات نه اسم دارند و نه تابلو و عمدتاً اهالي با اسمهاي نه چندان مشخص نظير كوچه پشت مسجد و . . . آنها را نام مي برند .
در مورد نامگذاري كوچه هاي شهر در پاره اي موارد مشاهده مي شود كه كوچه ها با شماره نامگذاري شده اند . در صورتيكه اسمي قبل از شماره آورده مي شد شايد بهتر بود مثلاً ياس 1 ، ياس 2 و . . .
در نظر سنجي كه براي همين منظور در يك جامعه آماري 50 نفري بعمل آمد 50 درصد مردم از نحوه نامگذاري خيابانهاي اصلي اظهار رضايت كردند و 64 درصد پاسخ دهندگان از نحوه نامگذاري خيابانهاي فرعي و كوچه ها ابراز نارضايتي كردند .
ج : نحوه نامگذاري مغازه ها و اماكن تجاري
اسم مغازه ها و اماكن تجاري در پاره اي موارد مناسب و متناسب با نوع حرفه مي باشند به عنوان مثال تعميرات كولر نسيم و . . . در پاره اي موارد بويژه مكانيكي ها اسم اماكن تجاري به نام صاحبان آنهاست و در برخي موارد هم نامناسب است مثل كلماتي نظير اتحاد ، ايثار ، وحدت و . . . براي جوشكاري ها و مكانيكي ها . جنس و شكل و رنگ تابلوهاي اماكن تجاري بجز موارد معدود چندان مناسب نيستند ، تابلوهاي زنگ زده و نامشخص و يا تابلوهاي پارچه اي دودگرفته و يا تابلوهاي نئون شكسته و اشكال هندسي نامنظم فلزي به عنوان تابلوي برخي مغازه ها چهره نامطلوبي به شهر داده است . اگر تابلوها يكدست و هماهنگ بود مي توانست زيبايي شهر را بيشتر كند .( در عكسهاي ضميمه نمونه هايي آورده شده است ) در نظر سنجي بعمل آمده 72درصد پاسخ دهندگان از نحوه نامگذاري مغازه ها و اماكن تجاري ابراز نارضايتي كرده اند.
د : ديوار نويسي ، پوستر و تابلوي بزرگ تبليغاتي ( بيل برد)
ديوارنويسي به دو شكل در شهر گچساران رايج است يكي بصورت رنگ آميزي شده و نسبتاً منظم كه بسياري از ديوارهاي كنار بلوار وليعصر بويژه در مركز شهر اينگونه رنگ آميزي شده اند و كالاهاي تجاري و فرهنگي را تبيلغ نموده اند و ديگر بصورت نامنظم كه عمدتاً تبليغات سياسي را شامل مي شوند و اسم كانديداهاي انتخابات شورا ها و مجلس و رياست جمهوري را شامل مي شود.
پوستر هاي كاغذي نيز از جمله موارديست كه چهره نامطلوبي به شهر داده است . پوسترهاي مربوط به تبليغات انتخاباتي در پاره اي موارد مربوط به هشت سال پيش مي باشند كه هنوز روي ديوارهاي شهر مانده اند ( در انتهاي خيابان بشارت بعد از ميدان امام خميني ( ره ) ) و پوسترهاي مربوط به آگهي هاي تسليت و ترحيم . در نظر سنجي بعمل آمده 84 درصد پاسخ دهندگان از چسباندن پوسترها بر روي ديوارهاي شهر ناراضي بودند و پيشنهاد دادند اماكن مشخصي براي اين امر در نظر گرفته شود .
در مورد تابلوهاي بزرگ تبليغاتي ( بيل برد) بايد اعتراف كرد كه فقط سه تابلوي بزرگ تبليغاتي وجود دارد كه دو مورد از آنها زير پل هوايي مركز شهر قرار دارند اين تابلوها ثابت اند و فلزي كه با پوششي بريزنتي كالاهاي تجاري روي آنها تبليغ شده اند در حاليكه در حاشيه بلوار وليعصر با توجه به عبور و مرور فراوان مي توان با قراردادن نمونه هايي از بيل بردهاي متحرك و كامپيوتري هم چهره زيباتري به شهر داد و هم شهرداري وشركتهاي تبليغاتي مي توانند از اين طريق درآمدزدايي كنند. همچنين مي توان از تابلوهاي تبليغاتي كامپيوتري بر روي بدنه پل هوايي مركز شهر استفاده نمود . در نظر سنجي بعمل آمده 70 درصد پاسخ دهندگان از ميزان و كيفيت تابلوهاي تبليغاتي بزرگ در سطح شهر ابراز نارضايتي كرده اند.
هـ –نماي بناهاي موجود در خيابانهاي اصلي شهر
بايد اعتراف كرد كه در اين زمينه هيچگونه تناسبي در معماري و بناي ساختمانهاي حاشيه خيابانهاي اصلي به چشم نمي خورد، در حاشيه بلوار وليعصر اين ناهمگوني بيشتر به چشم مي خورد . همچنين است در حاشيه خيابان هلال احمر اما در قسمت قديمي شهر نمونه اي از همگوني در نماي مغازه به چشم مي خورد ( بويژه در خيابان بشارت و خيابان بلاديان ) كه به طرزي هنرمندانه تمام پياده روهاي اين مسير را مسقف نموده است اما متأسفانه اين بناها كاملآً فرسوده است و نياز به بازسازي يا تعمير دارند . در صورتيكه اين نوع معماري در تمام قسمتهاي تجاري شهر رعايت شود مي تواند به زيبايي شهر بينجامد. نكته ديگر در مورد اماكن تجاري شهر است كه تعداد پاساژهاي تجاري در سطح شهر بسيار اندك و نامناسب است كه بسياري از ساكنين از اين مسأله ابراز ناخرسندي مي كردند . 74درصد پاسخ دهندگان به نظرسنجي مربوط از نماي بناهاي موجود در خيابانهاي اصلي شهر اظهار نارضايتي كرده اند.
همچنين اماكن فرهنگي نظير مسجد ، كتابخانه ،سينما ، پاركها و ايستگاههاي مطبوعات يا در خيابانهاي اصلي قرار نگرفته اند و يا اگر در اين خيابانها قرار دارند ظاهر و نمايشان چندان بيانگر هدف آنها نيست . در واقع ظاهر شهر گچساران به هيچوجه يك ظاهر فرهنگي را نمي نماياند . 90درصد پاسخ دهندگان در طرح نظرسنجي سيماي فرهنگي شهر گچساران از ا ين مسأله ناراضي بودند .
و : وضعيت بهداشتي خيابانها و پياده روهاي شهر
وضعيت بهداشتي شهر اصلاً پسنديده نيست ، در مورد تعداد سطلهاي زباله در سطح شهر بايد گفت كه گاهي اوقات در طول يك خيابان سيصد متري حتي يك سطل زباله هم به چشم نمي خورد ، پياده روها و جدولهاي كنار خيابانها از نظر بهداشتي وضع نگران كننده اي دارند ، كانال فاضلاب وسط شهر واقعاً آلوده است و چهره مركز شهر را كاملاً نامطلوب جلوه مي دهد ، شايد يكي از مهمترين عواملي كه باعث شده اين وضعيت نابسامان بهداشتي در سطح شهر مشاهده شود ،وجود ميوه فروشيها وسبزي فروشيها و دست فروشيهاي كنار خيابانهاست. شهر گچساران علي رغم اينكه مكان مشخصي براي بازار تره بار و ميوه دارد اما در همه قسمتهايش ميوه فروشيها و سبزي فروشيهايي وجود دارد كه همين مسأله باعث ناهمگوني بازار شده است . بسيار مشاهده مي شود كه در كنار يك مغازه طلافروشي يا پوشاك فروشي يك مغازه سبزي فروشي قرار دارد. در واقع يكي از مهمترين معضلات در سيماي شهر گچساران همين ناهمگوني واحدهاي مختلف تجاري و صنفي در كنار همديگر است. هر چند كه تلاشهاي فراواني در اين زمينه صورت گرفته به عنوان مثال سعي شده در قسمتي از شهر بازار مطبوعات ( اول خيابان هلال احمر ) و در قسمتي بازار پوشاك ( خيابان بلاديان ) و يا طلافروشان مستقر شود . اما با اين وجود اين ناهمگوني كاملآً برطرف نشده است كه البته كاري شدني است.
90 درصد پاسخ دهندگان در طرح نظرسنجي نسبت به اوضاع نابسامان بهداشتي خيابانها و پياده روهاي شهر معترض بودند و 84درصد ساكنين از ناهمگوني واحدهاي صنفي و تجاري در كنار همديگر اظهار نارضايتي نمودند و 86 درصد پاسخ دهندگان از وجود دست فروشيها در كنار خيابانها اظهار نارضايتي كردند و پيشنهاد دادند بهتر است جاي مخصوصي براي آنها در نظر گرفته شود.
ز: سيماي فرهنگي وروديهاي شهر
شهر گچساران داراي دو ورودي مهم : ورودي از طرف خوزستان و ورودي از طرف شيراز مي باشد . همچنين يك ورودي از طرف جاده پازنان وجود دارد و يك ورودي نه چندان با اهميت از طرف آب شيرين و يك ورودي ديگر از طرف دهدشت. ورودي از طرف شيراز نسبت به ساير وروديها ظاهري زيباتر دارد ، هرچند اين ورودي مي تواند قشنگ تر و زيباتر بشود . يكي از معضلات اين ورودي جاده بسيار باريك و آسفالت ناهموار ابتداي اين وروديست. بهتر است ضمن عريض كردن اين ورودي در دو طرف جاده حداقل تا فاصله دو كيلومتري درختكاري در حاشيه جاده صورت گيرد.
ورودي مهم ديگر ورودي بهبهان ( خوزستان ) است كه كاملاً نامناسب است و هيچگونه شاخص فرهنگي در آن وجود ندارد . 82 درصد پاسخ دهندگان از سيماي فرهنگي وروديهاي شهر اظهار نارضايتي كرده اند . در مورد ساير وروديهاي شهر اظهار نظر خاصي نمي كنيم و فقط به ارائه عكسهايي از آنها اكتفا مي كنيم.
ح : نتيجه گيري و پيشنهادات
از مجموع مطالبي كه خوانديد اينگونه مي توان نتيجه گرفت كه از يك سو شهر گچساران علي رغم لياقت ها و استعدادهاي چشمگير سيماي فرهنگي نامطلوبي دارد و از سوي ديگر ساكنان اين شهر نيز بر اين نابساماني مهر تائيد مي زنند هر چند كه اين نابساماني فقط در قسمتهاي قديمي و تجاري شهر به چشم مي خورد و در قسمتهاي جديد الاحداث شهر كمتر به چشم مي آيد .
با توجه به اين مسايل بر مسئولين اين شهر است كه تدابيري براي بهبود سيماي فرهنگي آن بينديشند و ما در اينجا پيشنهادهايي براي بهبود اين وضعيت ارائه مي دهيم اميد است كه در صورت مقدور و مقبول بودن آنها مورد توجه ارباب امر قرار گيرد .
1- احداث جاده كمربندي و اجبار عبور ومرور ماشينهاي سنگين از آن
2- نامگذاري و نصب تابلوها براي محله ها ، ميدانها ، خيابانها و كوچه هايي كه اسم ندارند .
3- نصب تابلو براي بلوارها و خيابانها و ميدانهايي كه اسم دارند و تابلو ندارند.
4- اجبار واحدهاي مختلف صنفي براي طراحي تابلويي متناسب با صنف خود براي هر مغازه به نحوي كه به عنوان مثال تابلوهاي تبليغاتي مكانيكي ها شكل و رنگي همگون داشته باشد.
5- اجبار ادارات دولتي براي تعويض يا تعمير تابلوهاي خود چراكه در بسياري موارد تابلوي ادارات بدرنگ ،نامشخص و نازيباست.
6- انديشيدن تدابيري براي تثبيت يك اسم براي هر خيابان ؛ ميدان و بلواري كه دو اسم يا بيشتر دارند با رعايت جانب نظر مردم .
7- در نظر گرفتن جاهايي مشخص در سطح شهر براي تبليغات پوستري و انديشيدن تدبيري براي تنظيف ديوارهاي كنار خيابانهاي اصلي شهر و تدبيري براي مجازات متخلفين در اين زمينه
8- ممنوعيت ديوار نويسي
9- نصب چند تابلوي بزرگ تبليغاتي (بيلبرد) از نوع سه بعدي ، گردان ، كامپيوتري و ثابت
10- انديشيدن تدبيري براي تنظيف ديوارهاي شهر بعد از هر انتخابات ، لازم به ذكر ا ست كه نمونه هايي از پوسترهايي كه هم اكنون بر ديوارهاي شهر باقي مانده اند مربوط به هشت سال پيش مي باشند و نمونه هاي فراواني از پوسترهاي تبليغاتي كانديداهاي رياست جمهوري ، مجلس شوراي اسلامي و شوراهاي شهر با گذشت زمان نسبتاً طولاني ، هنوز بر روي ديوارهاي شهر ديده مي شوند.
11- در نظر داشتن برنامه هاي بلند مدت براي بهبود نماي ظاهري بناهاي موجود در خيابانهاي اصلي شهر و اجبار در ساخت و سازهاي جديد براي رعايت يك نماي فرهنگي در ساختمانها و مغازه هايي كه جديداً ساخته مي شوند. در واقع همانگونه سازمان مسكن و شهرسازي و شهرداري نسبت به مقاوم سازي ساختمانهاي جديدالاحداث در برابر زلزله سخت گيري مي نمايند انتظار مي رود در مورد رعايت اين مسأله نيز سخت گيري شود .
12- احداث واحدهاي فرنگي نظير مسجد ، كتابخانه ، ايستگاه مطبوعاتي و يا بهبود نماي ظاهري واحدهاي فرهنگي موجود در خيابانها و بلوارهاي اصلي شهر
13- سعي در همگوني استقرار واحدهاي مختلف صنفي و تجاري متناسب با نوع فعاليتشان به عنوان مثال برچيدن ميوه فروشيها و سبزي فروشيها از قسمتهايي كه مخصوص عرضه پوشاك است و استقرار آنها در بازار ميوه فروشان
14- انديشيدن تدبيري جهت تغيير مسير دكلهاي برق فشار قوي موجود در مركز شهر
15- سعي در مسقف كردن كانال فاضلاب وسط شهر حداقل پنجاه متر از هر طرف
16- برچيدن نرده نخي بلوار حدفاصل خيابان هلال احمر و ميدان تره بار كه انصافاً به شكلي مضحك نمايان است.
17- نصب سطلهاي زباله در كنار پياده روهاي خيابانهاي اصلي
18- برچيدن دست فروشيها از كنار خيابانها و استقرار آنها در محلي مناسب
19- الزام مغازه ها در برچيدن لوازم خود از پياده روها
20- بهبود وضع و سيماي فرهنگي ورودهاي شهر بويژه ورودي از طرف خوزستان از جمله احداث ميدان ، بلوار ، فضاي سبز ، نصب تابلوهاي خوشرنگ براي خير مقدم و تابلوهاي مختص معرفي جاذبه هاي اقتصادي ، صنعتي ، علمي و توريستي شهر ، درختكاري و . . . در اين رابطه بويژه همكاري شركت نفت و دانشگاهها مي تواند مؤثر باشد .
در پايان اعتراف مي كنم كه علي رغم تلاش فراوان نتوانسته ام آن طور كه شايسته است ، به اين مهم بپردازم همين مختصر نيز مهيا نمي شد اگر نبود ارشادات مدير كل محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي استان و تلاش همكاران عزيز در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان گچساران بويژه آقايان عليپور و مددي كه با زحمات بي دريغ خود حقير را در تهيه و تكميل اين پروژه ياري نمودند.
اميد است كه اين جستار ناقابل انگيزه اي شود براي مسئولين محترم شهرستان گچساران تا سيماي فرهنگي اين شهر غني و مستعد را بيش از پيش بهبود بخشند .
ناصر دولتشاه - پائيز 83
منبع : اداره کل ارشاد کهگیلویه