كشف منزلگاه "صاهك" احتمال تدوام تاريخ گچساران را به دوره هخامنشيان بالا برد

دومين فصل كاوش شهرستان گچساران  منجر به كشف منزلگاه ميان­راهيِ دوره اسلامي كه احتمالا نشان از تداوم منزلگاه هاي دوره هخامنشي دارد ، شد.  به گفته باستان شناسان اين منزلگاه يكي از دستاوردهاي مهم اين فصل كاوش كه تا كنون 150 اثر را شناسايي كرده است ، به شمار مي رود.

نام اين منزلگاه در منايع باستاني " صاهک" ضبط شده که معرب چاهک است و جغرافي­نويسان دوره اسلامي همچون ابن­بلخي، بارها از آن نام برده اند

"احسان يغمايي"،سرپرست هيات باستان شناسي گچساران با اعلام اين خبر، به CHN گفت:«در اين فصل هيات باستان شناسي موفق شد، روستاي چهک در غرب شهر امروزي گچساران، تپه باستاني مربوط به قرون اوليه و مياني اسلامي را شناسايي كند که به احتمال بسيار زياد با همان منزلگاه باستاني صاهک (چاهک) برابر است.»

وي همچنين خبر از كشف دو ديدبان دوره هخامنشيان كه از مصالح لاشه­سنگ و ملات گل ساخته شده بودند، داد.

يغمايي با بيان كشف ديگري از دوره هخامنشي در گچساران گفت :« کشف يک «بند» از دوره هخامنشي که به گفته باستان شناسان در نوع خود منحصربه فرد است، از ديگر يافته هاي اين شهر ديرينه به شمار مي رود كه مي تواند اطلاعات حايز اهميتي را به جامعه باستان شناسي ارايه كند.»

سرپرست هيات باستان شناسي گچساران همچنين از كشف 40 آسياب آبي، 15 آب انبار، 12 گورستان، 7 قلعه و دژ ديده­باني، 35 تپه و محوطه، 1 استودان، 1 اشکفت، و آثار ديگري همچون امامزاده، کوشک، کاروانسرا و... خبر داد و افزود:« اين آثار به دوره­هاي پيش از تاريخ، تاريخي و اسلامي تعلق دارد که از آن ميان ميزان آثار مربوط به دورة اسلامي بيش از ساير آثار است. »

وي با بيان اينكه بيش از 150 اثر در فصل دوم كاوش اين محوطه تاريخي كشف شده است ، ادامه داد:« تپه و محوطه باستاني، يادمان­هاي تاريخي، غار و اشکفت از جمله محوطه هايي بودند كه در اين فصل مورد شناسايي و مطالعات مقدماتي قرار گرفت. همچون مناطقي مانند آب­دهگاه، شيخ­خواجه، ديل، آرو، پاي­دوک، خيرآباد گهر، آب­گرمو، مظفرآباد، کوه قلم، کوه دين، قلعه کپي و... نيز به دقت بررسي شد. »

وي در ادامه خبر از يك كشف و مستند نگاري ديگري از دوره ساساني داد و گفت :« در دوره ساساني همچنان قلعه­هاي نظامي و ديده­باني بر ستيغ کوه­ها ساخته مي­شدند تا راه­هاي بازرگاني را زير نظر داشته باشند. از اين دوره يک " استودان"مورد شناسايي قرار گرفت که داراي کتيبه پهلوي بوده و به منظور قرائت به دست متخصصان سپرده شده است. همچنين از اين دوره آتشکده خيرآباد که بخش زيادي از آن همچنان باقي است، نيز مستندنگاري شد.»

به گفته سرپرست هيات باستان شناسي گچساران، اين آتشکده دقيقا به سبک و سياق معماري دوره ساساني ساخته شده و در جوار رود خيرآباد قرار دارد. اين اثر از ديدگاه معماري بنايي معظم و پر شکوه است. در کنار آن نيز بقاياي دو پل باستاني احتمالا متعلق به دوره  ساساني وجود دارد که يکي مستقيما در راستاي آتشکده است. از اين پل تنها پايه­هاي آن در دو سوي رودخانه باقي مانده است.

وي ادامه داد:« پل ديگر، خيري­محمدخان به­فاصله 100 متري شمال اين پل وجود داد که بخش هاي زيادي از آن باقي است و در دوره اسلامي جايگزين پل دوره ساساني شده است. در همين قسمت، چندين استقرار گسترده از دوره ساساني و اسلامي کشف شده که باتوجه به بقاياي پل و آتشکده احتمالا بايد با منزلگاه بين­راهي فرزوک باستاني برابر باشد.»

يغمايي همچنين گفت :« از دوره اسلامي  همچنين بايد از کاروانسراي هفت چشمه نام برد که در مسير راه کهن قرار دارد و امروزه در اثر فعاليت­هاي راهسازي و بويژه شرکت نفت در وضع مخاطره­آميزي قرار دارد.»

وي از محوطه اي به نام "چرزو "نام برده و افزود:« از ديگر محوطه هاي دوره اسلامي که در منطقه ديل قرار داشته ،چرزو نام دارد. اين محوطه از اواخر دوره ساساني تا سده­هاي ميانه و متأخر دورة اسلامي مورد استفاده و مسکوني بوده است.»

وي با بيان اينكه در اين فصل نسبت به فصل نخست از تعداد غارها و پناهگاه­هاي سنگي دوره پيش از تاريخ کاسته شده که احتمالاً به دليل تغيير جايگاه جغرافياييِ بررسي از کوه­ها و دره­هاي عميق به دشت­هاي نسبتاً فراخ است، گفت :« در مقابل مي­توان از تپه پيش از تاريخي "ده­وه "به عنوان مهمترين محوطة پيش از تاريخي ياد کرد که در سرتاسر هزاره چهارم و سوم پيش از ميلاد مسکوني بوده است. »

وي با تاكيد بر اهميت كاوش اين شهر درباه دلايل آغاز اين كاوش ها گفت :« اگر چه اين برنامه در راستاي تکميل نقشه باستان­شناسي کشور بود و سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان کهگيلويه و بوير احمد مقدمات انجام آن را فراهم آورد. اما نبايد موقعيت ممتاز شهرستانِ گچساران در اين استان و در كشور کشور فراموش كرد.»

شهرستان گچساران از جمله مناطقي است که در آن بيشترين فعاليت­هاي عمراني نظير فعاليت­هاي گسترده شرکت نفت، راهسازي، سدسازي و... انجام مي­شود.

بخش بزرگي از نفت کشور از شهرستان گچساران تامين مي­شود که ضرورتا اقدامات گسترده­اي به منظور راهسازي، حفر چاه، کشيدن خطوط لوله­هاي جديد تعمير لوله­هاي قديمي ايجاد محل­هاي سوزاندن مواد زائد نفتي را به دنبال دارد. علاوه بر اين، دو سد بزرگ کوثر و چم­شير در سال­هاي گذشته طرح­ريزي شده که از آن ميان سد کوثر به بهره­برداري رسيده است و سد چم­شير هنوز در دست اجراست.

تمامي اين فعاليت­ها، بر لزوم توجه مضاعف به تهيه نقشه باستان­شناسي اين شهرستان و ثبت محوطه­هاي ميراث فرهنگي و طبيعي در فهرست آثار ملي تاکيد مي­کند.

به گفته يغمايي بسياري از آثار اين شهر براي هميشه نابود شده اند كه براي نمونه مي­توان دشت ليشتر در شرق شهرستان گچساران را نام برد که در ساليان گذشته آثاري در اين دشت نابود شده است. همچنين مي­توان به ايجاد و توسعه شهر دوگنبدان اشاره كرد که تخريب و نابودي برخي آثار را به دنبال داشته است.

وي يكي از اهداف اصلي كاوش شهر گچساران تهيه پرونده ميراث كشف شده به منظور ثبت در فهرست آثار ملي عنوان كرد.

فصل نخست بررسي­هاي باستان­شناسي شهرستان گچساران را در ماه­هاي اسفند 1386 و فروردين 1387 انجام شده است.دومين فصل نيز در زمستان 87 به نتيجه رسيد.