محور تاريخي و گردشگري خيرآباد

خير آباد كنوني كه قبلا آنرا فرزوك مي ناميدند بنا به تقسيمات كشوري جزو دهستان ليشتر بخش مركزي شهرستان گچساران ودر 30 كيلومتري شرق بهبهان واقع شده است.خيرآباد كه در متون و منابع جغرافيائي مسلمانان در قرون وسطي فرزوك ناميده مي شد به كوره ارجان تعلق داشته ودر همسايگي ناحيه جلادجان وگنبد ملجان د ر حد مرزي كوره شاپور خوره بر سر راه كارواني فارس به خوزستان بوده است.
حمدالله مستوفي در نزهه القلوب مي نويسد خبس وفرزك وهنديجان اين نواحي ميان ارجان و ديگر اعمال فارس است.

گاوبه نيز از فرزوك ياد نموده وبا تكيه بر منابع جغرافياي تاريخي همچون نوشته هاي استخري وابن حوقل از رود شيرين وسفرنامه هاي اواخر دوره آل بويه موقعيت اين ناحيه را اين گونه تعيين مي نمايد:"فرزوك بخش عليائي دره خيرآباد شيرين تا قسمت جنوبي آبادي خيرآباد كنوني نام برده شده است .اين ناحيه محدود بود از باختر به ناحيه ارجان  از شمال به بلاد شاپوراز خاور به ملجان و شايد به دير ايوب ودير العمر واز جنوب به جلادجان. بزرگترين نقطه مسكوني آن در محلي بوده كه امروزه با خرابه هاي كلگه عاشق كه گويا همان شهر قرون وسطائي فرزوك است شباهت دارد."

ادامه رودخانه نازمكان در اين محل به رودخانه خيرآباد معروف ومرز استان هاي خوزستان و كهگيلويه و بويراحمد مي باشد.در اطراف اين رودخانه زمين هاي حاصلخيز وآب فراوان باعث سكونت بشر در طول تاريخ شده است تا جائيكه آثارتاريخي زيادي به فاصله نزديك در اين منطقه شناسائي شده اند كه به شرح ذيل اند:
1- استودان ورد جعفرخاني متعلق به دوره تاريخي كه به شماره 9237 در فهرست آثار تاريخي به ثبت رسيده وجنوبي ترين اثر منطقه مي باشد كه درجنوب ارتفاعات پائين دست دشت ليشتر واقع شده است.
2- اشكفت شيري كه در نزديكي روستائي به همين نام ودرون ارتفاعات مجاور پل جديد خيرآباد واقع شده وداراي ديوارهاي سنگي وكتيبه هاي ابتدائي مربوط به دوران متاخرمي باشد.
3- امامزاده علي حاجي كه در دو كيلومتري جنوب روستاي ده وه درنقطه 820 . 20 30 شمالي و355 . 49 050 شرقي ودرجانب راست جاده دهدشت به بهبهان و شامل امامزاده وقبرستان دوره اسلامي مي باشد.
4- كلگه پشت راه يا محوطه تاريخي ده وه با وسعتي قريب به شش هكتار در 150 متري روستاي ده وه در سمت چپ جاده دهدشت به بهبهان ودرنقطه 135 . 31 30 شمالي و 450 . 28 050 شرقي واقع شده واحتمالا" متعلق به دوره ساساني مي باشد.


تپه ده وه كلگه پشت راه
5- تپه ده وه در روستائي به همين نام ودر نقطه 458 . 31 30 شمالي و673 . 29 050 شرقي در مجاورت جاده دهدشت بهبهان واقع شده كه به شماره 2161 درفهرست آثار ملي به ثبت رسيده وبه دليل قدمت زياد وارتفاع مناسب پيشنهاد لايه نگاري آن جهت تايين قدمت منطقه وارتباطات فرهنگي با مناطق همجوار از سال 83 به پژوهشكده باستان شناسي ارائه شده است.اين تپه از دوره پيش از تاريخ تا دوران اسلامي داراي آثار است.
6- چهار طاقي خيرآباد در يك كيلو متري شمال روستاي ده وه در جانب غربي جاده بهبهان به دهدشت واقع شده ومتعلق به دوره ساساني وبه شماره 371 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
7- پايه پل ساساني در 150 متري غرب چهارطاقي خيرآباد واقع شده ودر 20 متري آن بقاياي پل ديگري كه احتمالا" متعلق به قبل از اين دوره است وهمچنين بقاياي جدول آب ويك اثرمعماري حد فاصل پل و چهارطاقي قرار دارد كه پيشنهاد كاوش باستان شناسي آن داده شده است.

چهارطاقي خيرآباد پايه پل ساساني
8- پل خيري و محمد خان در400 متري چهارطاقي خيرآباد با 130 متر طول و7 دهانه است كه قسمت بيشتر آن در سمت غرب رودخانه ودر خاك خوزستان واقع شده ومتعلق به دوره اسلامي وخصوصا"دوران آل بويه است.

پل خيري ومحمد خان محوطه تاريخي جاك جونكي
9- محوطه تاريخي جاك جونكي با وسعتي قريب به 3هكتاردر 200 متري شمال شرق ده ناصر و100 متري جاده و درنقطه 928 . 31 30 شمالي و785 . 30 50 شرقي قرار دارد و متعلق به دوره ساساني است.
10- محوطه تاريخي ده خليفه(دره تيره) باوسعتي قريب به 3 هكتار به فاصله كمي از جاك جونكي وده ناصر درجنوب شرقي روستاي ده خليفه ودر100متري جاده واقع شده ومتعلق به دوره ساساني مي باشد . دراين محوطه ضمن خاك برداري با لودر در سال هاي گذشته قسمتي از يك ديواربا سنگ هاي حجاري شده كه علامت سنگ تراشان بر روي آن حك شده بود بدست آمد كه بدليل اهميت موضوع وتعرض كشاورزان وخط لوله انتقال آب سد كوثر به بنادر جنوب پيشنهاد مي شود دراسرع وقت كاوش باستان شناسي در آن آغاز ودر مجاورت آن ساختمان پايگاه پژوهشي ويگان پاسداران ميراث فرهنگي ايجاد گردد.

محوطه تاريخي ده خليفه
11- كوشك نره بابا در چهار كيلومتري جنوب روستاي پادوك ودر حدود 200 متري غرب جاده بهبهان به دهدشت ودر نزديكي رودخانه يك بناي تك واحدي از سنگ وگچ وبصورت ويران قرار دارد كه نياز به كاوش وپيگردي دارد ودر محل به اين نام مي باشد.
12- كلگه بو الحسني با وسعتي در حدود 6 هكتاردر 3 كيلومتري جنوب روستاي پادوك ودر نقطه 870 .33 30 شمالي و292 .3350 شرقي واقع شده كه داراي معماري سنگ آسياب چاه آب آب انبارچندي از دوره ساساني مي باشد. اين اثر تحت شماره 2987 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است و در مجاورت آن فضاي مناسبي جهت تاسيسات گردشگري مي توان ايجاد نمود.
13- كلگه عاشق كه وسعت فعلي آن در حدود 4هكتار مي باشد دريك كيلومتري جنوب روستاي پادوك واقع شده و جاده بهبهان به دهدشت آنرا به دو قسمت شرقي وغربي تقسيم نموده است . اين اثر احتمالا" متعلق به دوره اسلامي وارتباط نام آن با نام منطقه كه خيرآباد است منشا داستان هاي زيادي در محل شده است.
14- محوطه تاريخي كل برم در يك ونيم كيلومتري شمال شرق روستاي پادوك ودر جنوب سد كوثر واقع شده و وسعتي در حدود دو هكتاردارد. اين محوطه احتمالا" متعلق به دوران اسلامي مي باشد ودر حال حاضر شمالي ترين اثر شناخته شده در محدوده ده كيلومتري جانب شرقي رودخانه خيرآباد است.

كلگه بوالحسني كلگه عاشق



كلگه بو الحسني كل برم
عرض متوسط محدوده معرفي شده در حدود 1500 متر است كه جاده بهبهان به دهدشت و خط لوله آب سد كوثر به شهر هاي سواحل جنوبي ايران وتاسيسات شركت نفت گچساران بشدت آن را تهديد مي نمايد وخسارات برگشت ناپذيري تا كنون به آن وارد شده است .همچنين رودخانه در قسمت هاي مختلف سواحل زيبائي دارد كه با ايجاد تاسيسات گردشگري سالانه پذيراي گردشگران زيادي از مردم به خصوص مردم خوزستان وبوشهرخواهد شد.مهمتر از همه منطقه مورد نظر از دوران پيش از تاريخ تا كنون مورد استفاده قرار گرفته وداراي آثار بسيار مهمي از دوره هاي مختلف به خصوص اثر تپه ده وه كه متعلق به پيش از تاريخ ونشان دهنده قرابت وارتباط فرهنگي با تمدن هاي مجاور در فارس وخوزستان وبوشهر و آثار مهمي از دوران ساساني وصدر اسلام مي باشداز طرف ديگربه نظر مي رسد منطقه آثار ناشناخته بسياري داشته باشد كه مطالعه و كاوش مستمر آنها در قالب پايگاه پژوهشي در محل را اجتناب ناپذير مي نمايد.تا جائيكه عليرغم فعاليت هاي انجام شده در اين محور چنان به نظر مي رسد كه هيچ كار اساسي ذر آن انجام نگرفته است. لذا پيشنهاد اكيد مي شود در ايجاد پايگاه پژوهشي ويگان حفاظت در منطقه تعجيل شود.



نام نویسنده: ابراهيم قزل باش

ازاداره میراث فرهنگی استان کهگیلوبه و بویراحمد

http://www.yasujchto.ir/articles.php?articles_uid=8